Werkzaamheden in september

Sept. ’09 In de moestuin
Bron 'Van week tot week in eigen tuin' ; G.Kromdijk 1946/1972

Week1
Artisjokken oogsten. De oogst van artisjokken is nu in volle gang. U kunt nu goed zien, wat de goede soorten en wat de minder goede zijn. Artisjokken worden gezaaid en tussen de zaailingen bevinden zich minderwaardige typen. Die kunnen nu gemerkt en later door goede vervangen worden. Planten waar­van de bloemknoppen spits zijn, met smalle, dunne en scherpe schubben, zijn waardeloos en kunnen dus beter opgeruimd worden. Na de bloei kunnen goede planten, die bij een kweker te koop zijn, worden uitgezet. Indien u zelf wilt voortkweken van de goede planten, dient u ze in het voorjaar te scheuren. Er zijn allicht een paar jonge planten met wortel en al van de oude moeder­planten af te nemen.

Selderij bleken. Bleekselderij, de naam zegt het reeds, moet om gegeten te kunnen worden, eerst gebleekt worden. Dat kan op verschillende manieren gebeuren. De hoofdzaak is dat de planten van het volle licht zijn afgesloten. Dat kunt u bereiken, door twee planken langs de planten te zetten, aan elke kant van de rij één. Opbinden gaat ook, en dan omwikkelen met een of andere stof, doch geen zakkengoed, want dat houdt het vocht te veel vast, waardoor de planten zouden gaan rotten. Het is natuurlijk gewenst niet alles in één keer op te binden of te bleken.

Rabarber verzetten. Indien nodig, kan nu rabarber ge‑ of verplant worden. Indien nu geplant wordt, kan het volgend voorjaar geoogst worden. Rabarber­planten hebben veel ruimte nodig, zeker een onderlinge afstand van één meter. Dat is een flinke ruimte voor kleine tuinen, maar misschien heeft u hier of daar wel een hoekje, waar een paar planten kunnen staan. Daar ze veel water verlangen, worden ze ook aan slootkanten gezet, waar ze het naar hun zin hebben. Een goed soort is de Paragon; bij de bereiding van deze rabarber heeft u niet zo veel suiker nodig. Denkt u om de nodige stalmest. Rabarber verlangt veel voedsel.

Week2
Aardappelen rooien. De late aardappelen moeten nu gerooid worden, het ge­was zal thans wel afgestorven zijn. Laat de knollen eerst behoorlijk drogen, voordat ze naar de winterbewaarplaats gaan. Dek ze op het land niet af met het aardappelloof, want als daar ziektekiemen in zitten, tasten die ook uw aard­appelen aan. Indien de knollen goed droog zijn, kunnen ze op de zolder of in de kelder voor de winter worden opgeslagen. De zolder is geen beste bewaar­plaats als het hard vriest. Houd de aardappelen in ieder geval in het donker, in het licht worden ze groen en taai.

Veldsla zaaien. Veel is er niet meer te zaaien, doch veldsla kan nog wel uitgezaaid worden, Als u nu zaait, kunt u vóór de winter de grootste plan­ten nog oogsten. De kleine blijven dan tot het voorjaar staan, daar ze vol­komen winterhard zijn. Als de stand te dicht is, rotten de plantjes gauw weg, daarom moet u ruim zaaien, en voor de winter de grootste plantjes oogsten. U heeft ongeveer veertig á vijftig gram zaad nodig voor tien vierkan­te meter. Daar er nu toch grond genoeg leeg is, raad ik u deze teelt aan. De rozetten worden in haar geheel geoogst, alleen, indien erg vroeg gezaaid wordt ‑ in augustus ‑ kunnen eerst nog de bladeren geoogst worden. Deze worden dan gewoon als spinazie afgesneden.

Week3
Bloemkool dekken. De late bloemkool kan nu geoogst worden. Denkt u er om, dat de kooltjes steeds gedekt moeten worden. Indien er licht bij komt, groeit de kool uit elkaar, en krijgt een gele kleur. Ongedekte kool is niet te eten. Door het omknikken van de hartbladeren voorkomt u het geel worden.

Tomaten. De tomaten buiten rijpen niet erg meer, of we zouden het weer erg mee moeten hebben. Het kan nu nog warm zijn, en zolang dat het geval is kunt u de vruchten ook rustig laten hangen en alleen een paar bladeren af­snijden, waardoor ze een beetje meer van het zonnetje kunnen profiteren. Zodra het weer echter omslaat, is het beter de vruchten die de grootte hebben bereikt, groen af te plukken. Ze kunnen achter het raam narijpen. Indien ze achter het raam in het zonnetje liggen, komen ze nog wel op kleur. De smaak is niet zo lekker meer als van de vruchten die midden in de zomer geoogst worden, doch voor de bereiding van de jus bijv. zijn ze nog heel goed.

Week4
Droge bonen oogsten. Bruine bonen, kievitsbonen, citroenboontjes, en andere droge bonen, zullen nu zo ver zijn, dat ze opgetrokken kunnen worden. De bonen van de bruine soorten zijn nog niet bruin, doch er kan niet gewacht worden. Ze verkleuren wel, indien ze maar eerst droog zijn. Indien er te veel blad aan de planten zit, kan er een gedeelte afgehaald worden; dan drogen de boontjes beter. De pollen worden opgetrokken, bij elkaar aan bosjes gebon­den, daarna aan een draad te drogen gehangen. Ze kunnen ook op een heg of op een hek te drogen gehangen worden. Zelfs kunt u ze op hun kop op het land zetten; dan drogen ze echter niet zo snel, vooral niet, wanneer er juist een regenperiode op volgt.

Andijviebinden. Indien de winterandijvie behoorlijk op tijd gezaaid en uit­geplant is, zullen de kroppen nu zo ver zijn, dat ze opgebonden kunnen worden. Tegenwoordig doet men dat niet zo veel meer, maar toch kan ik u het opbinden van een klein partijtje wel aanbevelen. Indien ze opgebonden zijn, worden ze prachtig geel. Dat opbinden mag alleen gebeuren, als de bladeren geheel droog zijn. Indien u het bij regenachtig weer doet, rotten de planten van binnen. Alle bladeren worden bij elkaar gedaan, dan wordt er een bandje omheen gelegd. U moet niet alle planten opbinden. Indien het te laat in de tijd wordt, rotten de planten nogal eens. Voor de inmaak is het opbinden zeer aan te bevelen.

Mineralengebrek

Op een gedeelte van de moestuin (tuin 67 en 68) zijn de bladeren van de sperziebonen en de aardappelen (Texla) geel verkleurd. Bekend is dat op dit gedeelte van de tuin een overmaat aan kunstmest en duivenmest is gestrooid in de voorgaande jaren.

Vermoedelijk kan de geelverkleuring worden veroorzaakt door overdadige toediening van bepaalde elementen; door te veel kaliumrijke meststof te geven, bijvoorbeeld, kan de chemie van de bodem veran­deren, het magnesium raakt opgesloten', zodat de plant verschijnselen van magnesiumgebrek gaat vertonen. Mineralengebrek is vaak moeilijk te herkennen aan de symptomen alleen en kan makkelijk worden verward met ziekten, met name virussen.
Ijzergebrek is een van de meest voorkomende stoornissen bij planten en meestal herkenbaar aan vergeling van het blad. Het komt vooral voor op alkalische grond. (chlorose door kalkovermaat).
Bij sperziebonen kan dit een kaliumgebrek zijn.
Een plant heeft het element magnesium nodig om de groene stof chlorofyl te kunnen produceren. Een tekort is zichtbaar aan de geelverkleuring tussen de nerven.

Bron Atrium encyclopedie 'Natuurlijk tuinieren' ISBN 90-6113-957-0

Werkzaamheden in augustus

Aug. ’09 In de moestuin
Bron 'Van week tot week in eigen tuin' ; G.Kromdijk 1946/1972

Week1

Veel is er natuurlijk niet meer te zaaien, we zitten nu al in augustus en dan bepaalt het werk in de moestuin zich hoofdzakelijk tot het oogsten van verschillende gewassen en tot het schoonhouden van de tuin.

Spinazie zaaien. Spinazie kan nu nog gezaaid worden. Er kan dan vóór de winter nog gemakkelijk van geoogst worden. U moet nu maar rond zaad nemen, dat is voor de herfst beter. Spinazie kan nu het best op rijtjes gezaaid worden, het slechte regenweer heeft er dan in het najaar niet zo veel invloed op. Indien breedwerpig gezaaid wordt, en het gewas te dicht opeen komt te staan, worden de bladeren nogal eens ziek.

Tomaten snoeien. Met het snoeien van tomaten moet steeds worden voort gegaan. Het is gewenst, de planten elke week even na te lopen; bij een hoog van ruim één meter zit er meestal wel een drietal vruchttrossen aan. Dan kan de kop uit de plant gesneden worden. Wel zouden zich op grotere hoogt nog meer vruchttrossen ontwikkelen, maar die worden buiten toch niet mee rijp. Daarom is het beter de kop maar uit de plant te halen; dit komt dan de overblijvende vruchttrossen ten goede. Het gebeurt ook nogal eens, dat de planten te vol met bladeren zitten. Dan is het gewenst een deel er van weg te snijden, of ze althans te halveren. De vruchten komen daardoor beter in d zon te hangen en kleuren veel eerder.

Sla planten. Sla kan nu voor de laatste maal uitgeplant worden; zware kroppen zullen het echter wel niet meer worden. Mocht u een broeibak hebben, dan zou ik zeggen: plant u ze daar maar in uit, dan kunnen ze zich nog tot prachtige kroppen ontwikkelen.

Andijvie planten. De uitgezaaide winterandijvie moet nu op rijen uitgeplant worden. Lang moet u er niet meer mee wachten, anders worden het geen zware kroppen meer. Voor de inmaak moeten ze nu in ieder geval geplant worden. Andijvie groeit alleen maar goed op een vochtige, goed bemeste grond, op schrale zandgronden komt er weinig van terecht. Vooral zomerandijvie komt in de meeste tuinen niet tot zijn recht. Daarom heb ik u maar niet aangeraden, deze aan te planten of in eigen tuin te zaaien, daar er genoeg zomerandijvie te koop is. Voor winterandijvie moet u echter zelf zorgen. Liefhebbers kunnen deze planten zelf zaaien, doch de meesten kopen van de kwekers, hetgeen verstandig is. De planten komen op een onderlinge afstand van vijfentwintig centimeter, zowel op de rij, als in de rij. Indien de planten wat te lange bladeren hebben en het is warm, zonnig weer, dan verdient het aanbeveling een gedeelte van de bladeren in te korten. Het verdampingsoppervlak is dan niet zo groot meer, waardoor de planten eerder aan de groei komen.

Week2

Aardappelen rooien. De middenvroege soorten mogen nu gerooid worden Vooral de Eigenheimers kunnen nu uit de grond. U kunt ze ook nog wel een paar weken laten zitten, maar Eigenheimers hebben vaak last van ziekt Daarom is het beter niet te lang met het rooien te wachten. Indien de ziek er niet in zit, komt die er ook niet meer in nadat de aardappelen gerooid zijn Na het rooien kunnen ze in een zomerpetje worden opgekuild, of in de kelder bewaard. Hoofdzaak is, dat ze in het donker, en niet te warm liggen, anders worden ze groen en taai.

De preivlieg. Het gebeurt nogal eens dat de prei wordt aangetast door de preivlieg. Daar is weinig tegen te doen. Alleen indien diep geplant werd, kan het gewas juist onder de grond worden afgesneden. Met het groene loof worden dan ook de preivliegen vernietigd, terwijl er vrij spoedig weer bladeren bij komen.

Pootuien oogsten. Pootuien kunnen nu geoogst worden. Zitten er v schieters in, dan is dat een strop, want daar heeft men weinig aan. Vooral voor het bewaren deugen ze niet. Laat de pootuien eerst op het land in de volle zon drogen, daar worden ze hard van. Eenmaal goed droog en hard kunnen ze naar de zolder. Pootuien worden in augustus wel gezaaid, mw het is een lastige teelt. Het valt niet mee ze de winter door te brengen. Daarom kunnen de planten in het voorjaar beter bij een kweker gekocht worden.

Week3

Een bedje raapstelen kan nu nog gezaaid worden; zorg er echter voor, dat u niet te dicht op elkaar zaait. Zo kunnen er ook nog zomerworteltjes gezaaid worden, maar zwaar worden ze niet meer. Mocht u een broeibak met een raam hebben, gebruikt u die dan; u bereikt dan nog prachtige resultaten.

Bonen oogsten. De grote pluk van de bonen is nu begonnen. We maken er een handig gebruik van en gaan tot het inmaken over. Indien u te veel bonen heeft, kunnen ze niet alleen in het zout, doch ook geweckt worden, terwijl ze ten slotte ook gedroogd kunnen worden. Het plukken van bonen moet voorzichtig geschieden, anders worden de jonge boontjes er ook afgetrokken. Snijbonen worden spoedig te dik, daarom moeten die eigenlijk tweemaal per week geplukt worden. Als het goed is moeten de slaboontjes ook eenmaal per week geplukt worden, maar in de meeste gevallen komt er niets van. In ieder geval, hoe vaker er geplukt wordt, en hoe voorzichtiger, des te langer zal men kunnen blijven plukken. Kruip niet over de regels heen, want dan is het heel gauw met de pluk gedaan. Bonen voor de inmaak moeten niet blijven liggen totdat u een partij van een week bij elkaar hebt. Ze moeten zo vers mogelijk ingemaakt worden.

Aardrupsen. Vaak gebeurt het, dat pas geplante andijvie opgevreten wordt door aardrupsen. Daartegen valt weinig te doen. ja, u kunt Parijs groen met zemelen gebruiken, maar ik raad dit middel niet aan, omdat het zeer vergiftig is. Niet alleen voor u. doch ook voor de huisdieren, evenals voor de vogels, kippen of eenden. Gebruikt u Parijs groen maar niet om uit te strooien. Indien u er toch toe overgaat, zorg dan dat u bij het uitstrooien geen wondjes aan de handen hebt, dan kan het voor uzelf geen kwaad. Overigens, als een andijvieplant is weggevreten en u bent er tamelijk vlug bij, dan zijn de boosdoeners in de meeste gevallen nog wel te vinden. Wroet u maar eens in de grond, dan haalt u ze wel naar boven. Ze zitten kort aan de oppervlakte.

Schorseneren. Tussen de schorseneren zitten verscheidene exemplaren die in bloei staan. Dat is niet gewenst, maar het is niet zo erg als bijvoorbeeld bij de wortels en bieten. Die zijn als ze gaan bloeien absoluut waardeloos geworden. De bloemen van de schorseneren mogen afgesneden worden; u moet er vooral niet te veel blad afsnijden, er zit toch al niet zo veel aan. Sommige mensen laten de wortels gedurende de winter op de plaats in de grond zitten, ze kweken ze dan tweejarig, doch ze worden dan een beetje taai. In het najaar rooien is beter.

Week4

Kruiden oogsten. U moet nu voor het oogsten van uw kruiden zorgen. Er zitten thans aan de meeste planten bladeren genoeg, zodat ze nu wel verzameld kunnen worden. Deze bladeren worden niet in de zon gedroogd, maar op een koele, luchtige, doch droge plaats. Opletten dat de bladeren niet gaan schimmelen; is dat het geval dan liggen ze te vochtig. Eenmaal goed droog, kunnen ze tot poeder gewreven worden en in gesloten bussen voor de winter bewaard.

Winterwortelen. Als het erg warm weer is, komen er veel schieters tussen de wortelen, dat zijn planten die gaan bloeien. Aan die wortels heeft u niets, het is het verstandigste die maar zo gauw mogelijk op te ruimen. U moet niet te vroeg rooien, wortelen zwellen nog lang en kunnen ook nog buiten blijven staan.

Prei planten. Eind augustus kunnen er nog wel een paar rijtjes prei geplant worden, doch zware planten worden het niet meer. Er komt nu echter genoeg land leeg, zodat het geen kwaad kan, nog een paar rijtjes te zetten. Allicht kunt u er dan volgend voorjaar nog aardig van profiteren.

Boerenkool uitplanten. Boerenkool moet nu uitgeplant worden. U moet ze niet te dicht op elkaar zetten, ze hebben wel een onderlinge afstand van zeventig centimeter nodig. Vooral indien ze direct doorgroeien, kunnen het nog zware planten worden. Voor het planten van andere koolsoorten is het een beetje laat geworden.

Werkzaamheden in juli

Juli ’09 In de moestuin
Bron 'Van week tot week in eigen tuin' ; G.Kromdijk 1946/1972

Week1
Hoewel we steeds verder in de zomer komen, kunnen toch verschillende reeds eerder gezaaide en geplante groenten voor de tweede keer gezaaid en uitgeplant worden. Stukjes land zijn weer vrij gekomen. waarop bijvoorbeeld nog postelein gezaaid kan worden. Stamslaboontjes kunnen ook nog gelegd worden, maar dan dient men niet te lang meer te wachten. Voor het zaaier snijbonen is het te laat geworden, terwijl droge bonen ook geen succes opleveren. Met de oogst van de bloemkool is men druk bezig. Denk er or hartbladeren steeds om te knikken, anders worden de kolen direct gei groeien ze uit elkaar.
Grote bonen of tuinbonen worden volop geoogst. Laat ze niet te oud worden want dan zijn ze niet lekker meer. Indien er bonen over zijn, kunnen die geweckt worden. Tuinbonen kunnen ook gedroogd worden. Ze worden zoals andere z.g. droge bonen: bruine bonen, citroenboontjes enz. te drogen gehangen. Later kunnen ze dan gedorst en in de winter gegeten worden. het koken worden deze bonen eerst vierentwintig uur in water gezet te weken.

Sla zaaien en planten. Met het zaaien en uitplanten van sla kan nog s worden doorgegaan. Hoewel het zaaien gemakkelijk is er kan steeds om de drie weken een klein hoekje van de tuin voor worden benut kunnen de planten ook wel bij een kweker gekocht worden. Het grootste gedeelte van de zomer zijn ze wel te koop. Sla geeft altijd de beste resultaten, als ze er humusrijke grond wordt gekweekt. Sla verlangt dus een behoorlijke bemesting. Indien er geen groei in de planten zit, worden ze al gauw door de luis aangetast en ze zijn dan voor de consumptie minder geschikt.

Bonen aanaarden. De bonen zullen nu wel zo ver in ontwikkeling zijl ze evenals de erwten en peulen, aangeaard kunnen worden. Er komt da beide zijden een aarden walletje om de planten heen. Vooral stokbonen hebben het aanaarden wel nodig. ze groeien dan beter naar de stokken toe.

Week2
Sjalotten oogsten. De in maart uitgepote sjalotten zijn nu zo ver, dat ze g oogst kunnen worden. Mocht het gewas nog te groen zijn, en de hals nog stevig aanvoelen, dan is het nog te vroeg voor het optrekken. Indien u toch uit de grond haalt, zijn ze niet lang te bewaren. Knakken van g stengels zal het afsterven bevorderen. Na het optrekken moeten de sjalotten gedroogd worden, voordat ze naar binnen gaan. Laat u ze maar op het land liggen, indien dat tenminste niet te vochtig is. Mocht het land vocht zijn, haal de sjalotten dan bij elkaar, leg ze in de zon op een rietmat, waar prachtig kunnen drogen. Indien ze in de volle zon te drogen liggen, worden goed hard en kunnen ze ook lang bewaard worden. Zijn ze goed droog, dan kunnen ze naar de zolder verhuizen. U moet niet te veel schoonmaken, alleen de losse velletjes verwijderen.

Late worteltjes zaaien. Late zomerworteltjes kunnen nu nog uitgezaaid worden. Er kan dan tegen de herfst van geoogst worden. Het best kan Amsterdamse bak gezaaid worden.

Bonen aanbinden. De ranken van de stokbonen moeten bij het klimmen weleens geholpen worden. Laat ze niet in de wind slingeren, doch help ze even met een bandje tegen de stokken aan. Denkt u er om, dat bonen link windend zijn. dus tegen de zon indraaien. Tracht ze niet de andere kant om te leiden want dan werken ze zich toch weer los.

Aardbeien schoonmaken. De pluk van de aardbeien is nu afgelopen. Indien geen jonge planten nodig zijn, kan er een grondige opruiming tussen de planten gehouden worden. Alle ranken worden afgesneden, terwijl het onkruid tevens verwijderd wordt. Indien het bed niet te oud is, wordt een laag mest tussen de planten gestrooid. In plaats van mest kan compost ook goede resultaten geven. Mochten wel jonge plantjes nodig zijn, dan mogen de ranken voorlopig niet weggenomen worden. Dan worden bloempotjes, met aarde gevuld, onder de jonge plantjes, die zich aan de ranken bevinden, ingegraven. Over een paar weken zit dan het plantje wortel vast en heeft men prachtige jonge planten. Aardbeien moeten niet te lang blijven staan. Indien u een bed heeft waarvan u al vier jaar geoogst heeft, wordt het tijd de zaak op te ruimen en er jonge planten voor in de plaats te zetten.

Week3
De huisvrouwen zijn nu druk bezig met het inmaken van erwten en peulen Meestal worden daar niet de vroegste soorten voor gebruikt, maar de volgsoorten, daar die over het algemeen een hogere opbrengst geven. Laat deze groenten voor de weck niet te dik worden, en ook na het plukken geen dagen liggen, want dan is bederf het resultaat.

Zilveruitjes oogsten. Deze moeten nu opgetrokken worden. Het loof is nog wel groen, doch dat moeten we juist hebben. Laat ze na het optrekken eer paar dagen liggen met het loof er aan, zodat ze een weinig kunnen opdrogen maar zó, dat de uitjes niet te veel indrogen. Daarna worden ze van het loof ontdaan, gepeld, een nacht in de pekel gezet, en daarna ingemaakt.

Peterselie gieren. Peterselie zal eens bemest moeten worden, wil men althans steeds verse peterselie hebben. Indien het loof te oud wordt, gaat de geul verloren. Het loof moet vóór het mesten worden afgesneden. Peterselie kar ook gedroogd worden, het wordt aan bosjes te drogen gehangen, en eenmaal, droog, in gesloten busjes voor wintergebruik bewaard.

Week4
Tomaten snoeien. Tomaten zullen nu gesnoeid moeten worden. Indien u planten met goede vruchten wilt oogsten, moeten ze op één stengel gekweekt worden. Alle zijscheuten, die uit de grond komen of in de oksels van de bladeren ontstaan, moeten weggenomen worden. De hoofdstengel zal aan de stok moeten worden vastgebonden, opdat de plant niet tegen de grond slaat. Het verdient aanbeveling, de planten een weinig vloeimest te geven. Tomaten hebben veel voedsel nodig.

Prei planten. Wilt u mooie, grote prei hebben, dan dient die nu uitgeplant te worden. Wel had het zaaien van prei al veel eerder moeten geschieden, doch amateurs bereiken nimmer veel resultaat met het zaaien van prei. Daarom kunnen nu beter planten bij een kweker gekocht worden. Prei wordt op rijen gezet, vijfentwintig centimeter uit elkaar, terwijl ze op de rij op een onderlinge afstand van tien centimeter komen. Het gaat bij de prei om een lang, wit gedeelte. Dit kunt u bereiken door ze in een geultje te planten. Een geultje van ongeveer vijftien centimeter diep is gewenst. Verder in de zomer kan dan gelijk met het schoffelen het geultje geleidelijk worden dicht gemaakt. Op die manier krijgt u mooie prei. Prei houdt van een voedzame grond maar in geen geval van verse stalmest. Zet ze dus liefst op een hoekje dat verleden jaar ruim bemest werd; dan kunt u het nu met een beetje kunstmest doen.

Aardappelen rooien. De vroege aardappelen kunnen gerooid worden. Er zijn mensen die veel eerder rooien, doch over het algemeen wordt dan schadelijk gerooid. Alleen eerstelingen kunnen ook in juni al wel uit de grond. U moet er echter niet meer rooien dan u direct nodig heeft, in elk geval niet meer dan voor veertien dagen tegelijk. Ze kunnen nog niet bewaard worden. Alleen indien de aardappelen ziek zijn, worden ze zo spoedig mogelijk uit de grond gehaald. Het aardappelloof moet niet op het land blijven liggen, doch kan beter verbrand worden. Op de leeg gekomen plaats kunnen weer andere groenten komen, zoals prei, andijvie en late koolsoorten, terwijl knolrapen ook nog geplant kunnen worden.

Komkommers en augurken. Trap niet op de ranken van de komkommers en augurken. Daar kunnen de planten niet tegen, dan worden ze ziek. Indien er veel op de ranken getrapt wordt, zijn alle vruchten bitter van smaak.

Werkzaamheden in juni

Juni ’09 In de moestuin
Bron 'Van week tot week in eigen tuin' ; G.Kromdijk 1946/1972

Week1
Verschillende soorten groenten, die al eerder gezaaid zijn, kunnen nu nog eens in opvolging gezaaid worden. Het spreekt vanzelf, dat u nu niet meer de vroege soorten moet gebruiken. Erwten en peulen zouden nog eens gezaaid kunnen worden. Als het niet te heet wordt, kan later misschien nog aardig geoogst worden; overigens moet u van dit zaaisel niet te hoge verwachtingen hebben. Indien u geen vrij land ter beschikking heeft, is het niet nodig, er stukken voor vrij te maken. In deze tijd van het jaar zijn er echter allicht een paar hoekjes leeg. Spinazie, radijs en raapstelen zijn geoogst; ook die plekjes kunnen weer voor een andere teelt benut worden. Zo kan ook nog postelein worden gezaaid, zoals u weet: alleen in de volle zon. Trouwens, er is met groenten in de schaduw toch niets te bereiken.

Koolsoorten zaaien. Veel koolsoorten kunnen nu niet meer gezaaid worden, maar met boerenkool en spruitkool gaat het nog wel. U behoeft er niet zo veel van uit te zaaien. Aan honderd planten heeft u in kleine tuintjes al veel. Zaai de planten niet te dicht op elkaar, benut er een plekje voor van een paar vier­kante meter, de plantjes kunnen zich dan een beetje ontwikkelen. Indien ze
direct na het opkomen al te dicht op elkaar staan, groeien ze te ijl op, en het is gewenst straks stevige planten uit te zetten.

Koolsoorten planten. De reeds eerder uitgezaaide koolsoorten, zoals rode, witte en savooiekool, kunnen nu uitgeplant worden. Indien u niet te dicht op elkaar gezaaid heeft, kunnen het nu vrij stevige planten zijn. Hoe steviger planten, des te eerder groeien ze aan. Bij het optrekken uit het zaadbed moet u eens opletten, of er ook verdikkingen aan de wortels zitten. Wanneer u deze daar aantreft, zo groot als een erwt, heeft u met de knolvoet te doen. In dat geval mogen de planten niet gebruikt worden, dan komt er niets van terecht. Ook kunnen aan de wortels maden van de koolvlieg zitten. Indien dat vrij erg is, doet u beter die koolplanten niet te gebruiken. In ieder geval, was de wortels van de koolplanten, voordat u ze op de bestemde plaats uitzet, eerst behoorlijk af. Mocht het te erg zijn, dan kunnen beter planten gekocht worden, zo duur zijn ze niet en er zijn er meer dan voldoende te koop. Liefhebbers kunnen trouwens over het algemeen deze koolplanten beter kopen dan zelf zaaien. Het planten van kool is niet moeilijk, alleen, u dient voor een krachtige grond te zorgen. Op een schrale zandgrond komt er over het algemeen niet veel van terecht. Daarom moet u vooral niet vergeten behoorlijk te mes Kunt u in de omgeving oude slootbagger krijgen, dan moet u die over h<>

Komkommers uitplanten. Komkommers worden niet veel in kleine tuinen gekweekt, ze nemen nogal wat ruimte in beslag en over het algemeen is het succes ook niet groot. Dat komt, omdat de verkeerde soorten worden genomen. U kunt voor vollegrond‑cultuur alleen maar gebruik maken van de geelvruchtige soorten. De witte zijn minder geschikt, en de groene doen het buiten niet. U zoudt nu ook nog komkommers kunnen zaaien, maar over het algemeen heeft dat niet veel succes. Het is beter een paar planten bij een kweker te kopen, die zijn vroeg op warmte gezaaid, dat kunnen nu heel aardige planten zijn. Komkommers moeten een volzonnige standplaats hebben en een voedzame grond. Indien de grond koud en nat is, komt er weinig van terecht. U zoudt wat bonestokken op de grond kunnen leggen, om daar de ranken overheen te laten kruipen.

Bloemkool dekken. De reeds vroeg in het voorjaar uitgezette bloemkool zal nu zo ver in ontwikkeling zijn, dat de kooltjes gevormd worden. Zodra het vormen van de kooltjes een aanvang neemt, moeten de hartbladeren omgebogen worden. Doet u dat niet, dan wordt de kool geel. Er mag geen licht bij komen, indien u mooie, witte kooltjes wilt Bij het oogsten moeten ook de stronken uit de grond getrokken worden, dit met het oog op de zwam van de knolvoet.

Tuinbonen toppen. Zodra het weer zomers begint te worden, zitten de toppen van de tuinbonen onder de zwarte luis. Om dat te voorkomen, moeten e toppen nu uit de planten gehaald worden. Deze echter niet op de kompost­hoop brengen, of op het land laten slingeren, dan helpt het niet; verbranden de enige radicale oplossing.

Week3
Kardoen. De reeds eerder gezaaide kardoenplantjes zullen nu boven de grond staan. Daar drie zaadjes bij elkaar in één putje werden gelegd, is het niet nodig, ze alle drie door te laten gaan. Twee plantjes kunnen weggehaald worden, die we dan liefst boven de grond afsnijden, het overblijvende heeft er dan geen last van. U moet de plantjes die met stekels bezet zijn, verwijderen, dat zijn de slechtste. Om de groei van het overblijvende plantje zo veel moge­lijk te bevorderen, moet u eens een paar maal vloeimest geven.

Witlof zaaien. Hoewel witlof reeds in mei gezaaid kan worden, komen er veel schieters in, waar men niets aan heeft. Witlof is een heerlijke groente, maar de teelt is niet gemakkelijk, daarom treft men ze niet zo veel in de tuinen aan. Witlof moet op rijen gezaaid worden, die ongeveer op een onderlinge afstand van dertig tot veertig centimeter komen. In de rij moeten de plantjes later op een onderlinge afstand van tien centimeter worden uitgedund. Hoewel over het algemeen gedacht wordt dat witlof niet te verplanten is, gaat dat toch wel, doch dan dient na het opkomen niet te lang gewacht te worden. Er wordt alleen verplant, indien er lege plekken in de rijen voorkomen. Elders, waar de plantjes te dicht op elkaar staan, worden er dan enkele weg­gehaald. Het verplanten moet u alleen bij een betrokken lucht of bij regen­achtig weer doen, vooral, omdat ze niet zo gemakkelijk te verplanten zijn. Bij het verplanten moet u er vooral op letten, dat de wortel recht naar beneden in de grond komt te staan. Witlof groeit het best in een goed ver­kruimelde grond, spit u dus het land niet te ruw om. Het mag ook niet te zwaar bemest worden.

Erwten en peulen plukken. Erwten, peulen en kapucijners, die behoorlijk op tijd gezaaid zijn, kunnen nu volop geplukt worden. Hoewel sommige mensen de erwten toppen, dus de koppen uit het gewas halen, wanneer ze eenmaal een bepaalde hoogte bereikt hebben ‑ zo ongeveer één meter hoog ‑ kan ik deze werkwijze niet aanbevelen. U kunt misschien een paar dagen eerder oogsten, maar de opbrengst is niet zo groot als van de niet getopte planten. Bij het plukken van doperwten en kapucijners moet u voorzichtig te werk gaan, zodat de nog onvolgroeide vruchten niet tegelijk met de rijpe worden afge­trokken. Indien onvoorzichtig geplukt wordt, wordt niet voor eenmaal, doch eigenlijk voor verscheidene malen geplukt; dat moet u zien te vermijden. Peulen worden niet geplukt, maar met een mes afgesneden; dat is gemakke­lijker dan plukken. Indien het warm weer is, moet dit minstens eenmaal per week gebeuren, anders worden ze te stug

Spruitkool planten. De reeds eerder uitgezaaide spruitkool kan nu uitgeplant worden. Indien u zelf niet hebt gezaaid, kunt u nu planten bij een kweker kopen, duur zijn ze niet. Evenals alle koolsoorten verlangt de spruitkool een voedzame grond. U dient dus wel voor een goede bemesting te zorgen. De planten mogen niet te dicht op elkaar staan, een onderlinge afstand van zestig centimeter is wel gewenst.

Bloemkool uitplanten. Voor het planten van bloemkool mag het misschien een beetje laat lijken, toch is met late soorten nog succes te bereiken. Bij de kwekers zijn de planten wel te koop. Op schrale zandgrond behoeft u het met het kweken van deze late soorten niet te proberen.

Winterandijvie zaaien. Na de langste dag moet de winterandijvie gezaaid worden. U kunt op een bedje zaaien, waarna later de planten op de voor hen bestemde plaats worden uitgezet. De meeste mensen kopen planten van winterandijvie, dat is eigenlijk eenvoudiger. Indien gezaaid wordt. kunt u het best op rijtjes zaaien. Later worden de plantjes toch elders gezet. Na het zaaien moet u de zaden met een dun laagje aarde bedekken, dan gieten en de aarde vochtig houden.

Week4
Erwten en peulen opruimen. Indien het plukken van de vroege erwten en peulen inmiddels gebeurd is, moeten deze maar zo spoedig mogelijk opgeruimd worden. Het stro kan prachtig voor konijnen of voor geiten dienst doen Ze eten het gaarne groen, maar het kan ook gedroogd worden voor wintervoer. Indien de erwten nu opgeruimd worden, kunnen er nog wat stokslaboontjes gezaaid worden. Voor het zaaien van snijbonen is het inmiddels te laat geworden.

Winter‑Rammenas. Rammenas komt in de meeste tuinen niet voor. Toch is dit jammer, want het is een product dat vooral in de tegenwoordige tijd van grote waarde is. Daar de gehele zomer moeilijk over verse radijs beschikt kan worden, al zijn er wortelvormige soorten, die niet zo spoedig voos worden kan de rammenas prachtig uitkomst brengen. Daarom dient zomer‑rammenas, gezaaid te worden, hetgeen nog wel kan, doch waarvoor het toch aan de late kant is geworden. Voor het zaaien van winter‑rammenas is het echter nog vroeg genoeg. Deze winter‑rammenas kan dan in de winter in plaats van radijs gegeten worden. Vooral voor gebruik op de boterham is de rammen nog te weinig bekend. Ze moet op rijen gezaaid worden, op een onderlinge afstand van dertig centimeter. Later moeten de plantjes worden uitgedund op de rij, op een afstand van vijftien á twintig centimeter.

Zomerworteltjes oogsten. De op tijd uitgezaaide worteltjes zullen nu m oogstbaar zijn. De meeste liefhebbers trekken er graag de dikste worteltjes uit, dan kunnen de andere weer groeien. Dat is echter verkeerd, wortelt kunnen daar niet tegen. In de gaatjes, die tussen de worteltjes ontstaan, gaat de wortelvlieg haar eitjes leggen, daardoor worden de worteltjes straks door wormstekigheid aangetast. Ze zijn dan “vurig",zegt de huisvrouw. Neen, wortelen moet u steeds voor de voet op oogsten. Kunt u de verleiding niet weerstaan, de dikste worteltjes tussen het bed uit te trekken, giet dan direct na het oogsten het bed behoorlijk aan, de ontstane gaatjes kunnen dan weer dichtzakken.

Werkzaamheden in mei

Mei In de moestuin
Bron 'Van week tot week in eigen tuin' ; G.Kromdijk 1946/1972

Week1

Hier blijft in deze tijd van het jaar veel werk te verrichten, al was het alleen maar het schoonhouden van de tuin, waar we niet genoeg de aandacht op kunnen vestigen. Zelfs al staat er geen onkruid tussen de planten, dan is het toch nodig dat u er telkens weer tussen schoffelt. De kwestie is: de bovengrond moet los blijven, dan kunnen lucht en warmte beter toetreden, bovendien droogt de ondergrond ook niet zo spoedig uit.

Late aardappelen. Het mag misschien een beetje laat lijken voor het plan­ten van aardappelen, doch het kan in de eerste week van mei nog wel. Langer wachten mag echter niet. De late soorten worden meestal niet met spruiten gelegd.

Aardappelen harken. De vroege aardappelen komen al boven de grond, zodat schoffelen nu niet mogelijk is. Toch zullen we er iets aan moeten doen, anders kan het onkruid rustig zijn gang gaan. Bovendien moeten de harde kluiten fijn gemaakt worden, anders zit men er straks mee en zijn ze niet fijn te krijgen. We nemen daarom nu de hark, en harken de aardappelen gewoon over de kop heen. Indien u een eg kunt krijgen, is dat natuurlijk nog beter; daardoor komen wat men noemt de planten op rij te staan, het onkruid gaat weg en de kluiten worden fijn gemaakt.

Erwten en peulen opbinden. De erwten en peulen zullen nu zo ver zijn, dat ze nodig van steunsel voorzien moeten worden. Het erwterijs staat er wel bij, doch ze moeten bij het klimmen toch een weinig geholpen worden. Indien we de plantjes maar langs de stokken laten slingeren, zal later het gewas voor de grond slaan en plukt men er niets of weinig van. Indien u dus nog katoen­draad of touw heeft, dan moet er nu een draad langs gespannen worden. Daardoor krijgt het gewas meer steun. Verder in de zomer zal nogmaals een draad op grotere hoogte gespannen moeten worden.

Rabarber mesten. Vergeet niet de rabarber te mesten. Nu elke week stelen getrokken worden, moet ook voor het nodige voedsel gezorgd worden, willen de planten althans regelmatig doorgroeien. Indien u de goede soorten heeft, zullen zich geen bloemstengels vormen. Mochten deze zich toch voordoen, dan moet u ze zo spoedig mogelijk verwijderen. Als u veel last van bloem­stengels heeft, dan kunt u eens een ander soort aanplanten. De Paragon is heel goed, groeit behoorlijk en wat meer zegt: voor deze soort is niet zo veel suiker nodig.

Week2

Verschillende groenten kunnen nu nog gezaaid worden, vooral soorten, die al eerder gezaaid zijn. Zomerwortelen, winterwortelen, bieten voor de winter­provisie, sla enz., kunnen nog steeds in opvolging gezaaid worden. Vooral sla kan om de drie weken gezaaid worden, dan heeft u ze de gehele zomer vers. Reeds eerder uitgezaaide slaplantjes kunnen nu uitgeplant worden, er is allicht hier of daar wel weer een hoekje vrij gekomen. Indien daar al eerder een of ander gewas heeft gestaan, moet weer gespit worden en er moet ook weer een weinig kunstmest worden uitgestrooid.

Postelein zaaien. Postelein kan nu in de volle grond worden uitgezaaid. De grond moet goed fijn geharkt worden, zodat er geen kluitjes meer overblijven. Daar het zaad fijn is, valt het niet mee, dit gelijk over de te bezaaien opper­vlakte te verdelen. Daarom kunt u het beter met droog, wit zand mengen, dan is het gemakkelijker te verdelen. Daar het zaad zo uiterst fijn is, mag het niet met aarde bedekt worden; het is voldoende na het zaaien de aarde even met een plankje aan te drukken. Na het aandrukken moet dan gegoten worden, maar zó, dat het fijne zaad niet wegspoelen kan. Om het uitdrogen van de grond te voorkomen, worden er zakken over het gezaaide gelegd, die u regelmatig vochtig houdt. Indien het warm weer is, kan het zaad er binnen een week op staan. Dan moeten de zakken onmiddellijk verwijderd worden.

Tomaten uitplanten. Het zaaien van tomaten moet al vroeg in het voorjaar geschieden, hetgeen "op warmte" moet gebeuren. In de huiskamer valt dat niet mee. Er kunnen nu echter planten bij een kweker gekocht worden, die in de volle grond worden uitgeplant. U moet dan om volle grondsoorten vragen, want aan kastomaten heeft u in de tuin niets. Wil er buiten wat van de to­maten terechtkomen, dan dienen ze op een zonnige, beschutte plaats in de tuin te worden uitgeplant. De beste plaats is meestal tegen een zuidmuur of tegen een schutting op het zuiden. Tomaten komen op een onderlinge afstand van een halve meter te staan en verlangen een rijk bemeste grond. Dadelijk na het uitplanten worden er stokken bij de planten gezet, waaraan ze later gebonden kunnen worden.

Aardappelen schoffelen. Zodra de aardappelen eenmaal op de rij staan, moet er tussen de rijen geschoffeld worden. Dat moet zo voorzichtig mogelijk ge­schieden, opdat de planten niet weggeschoffeld worden. Het schoffelen doet u bij voorkeur bij mooi, zonnig weer. Later, in juni, zal er nogmaals geschoffeld moeten worden.

Week3

Bonen leggen. Bonen hadden ook wel in de tweede week van mei gelegd kunnen worden. Sommige mensen doen het nog wel eerder, maar indien u boontjes voor uzelf kweekt kan ik u dat vroege leggen toch niet aanbevelen. Het ligt er natuurlijk aan, hoe het weer is in de eerste weken van mei. Houd u het echter maar op de derde week van mei, dan is u nog vroeg genoeg, en­ heeft u allicht de warmte ook wat meer mee. In het begin van mei kan het vooral 's nachts nog koud zijn. Bonen hebben veel warmte nodig, ze moeten als ze gelegd zijn, direct tot ontkieming komen, want als ze een paar weken blijven liggen, zijn ze zeker ten gevolge van het vele water of van de kou verrot. Alle bonen kunnen nu gelegd worden, zowel stok‑ als stambonen. Amateurs kweken over het algemeen stambonen, omdat ze voor de teelt geen stokken nodig hebben. Wel is de teelt aan stokken lonender dan van de stam­soorten, doch daar staat tegenover dat de stamsoorten over het algemeen eerder geoogst, en ook weer later gelegd kunnen worden, dan de klimmende soorten.

Stambonen, zowel sla‑ als snijbonen, verlangen een behoorlijke afstand. U moet ze niet te dicht op elkaar planten, dan komt er niets van terecht. De rijen komen op een onderlinge afstand van veertig centimeter, terwijl de boontjes in de rij, op een onderlinge afstand van tien centimeter komen te liggen. Misschien heeft u het altijd anders gedaan en daarbij ook goede resul­taten gehad. Dat is mogelijk, het leggen van bonen wordt namelijk op ver­schillende manieren gedaan, terwijl de uitkomsten over het algemeen vrijwel gelijk zijn. Hoofdzaak is dat ze over voldoende ruimte beschikken. De diepte is afhankelijk van de te bezaaien grondsoort. Op natte gronden kunnen ze tot op een diepte van twee centimeter, op drogere gronden mogen ze wel tot vier centimeter diep gelegd worden. Indien de grond bij het uitzaaien droog is, moet met de handen de droge bovengrond opzij geschoven worden, waarna men de boontjes in de vochtige aarde legt. Tegelijk met het uitzaaien moet u een zogenaamd nestje maken. Dat is een ondiep kuiltje, waarin u wat over­gehouden boontjes legt. Indien er dan bonen wegblijven, kunnen die later vervangen worden door de boontjes die in dat nestje gelegd zijn. Bonen laten zich gelukkig goed verplanten, doch ze mogen niet te groot worden. Ze moeten bij het verplanten tot aan de hartbladeren in de grond gezet worden. Ver­planten moet u liefst bij regenachtig weer doen.

Op dezelfde manier kunnen ook droge bonen gelegd worden, zoals bruine, citroen‑ en kievitsboontjes.

Voor stokbonen kunnen verschillende soorten stokken gebruikt worden, zowel esse‑, wilge‑ als dennestokken zijn geschikt, terwijl de laatste jaren ook wel tonkinstokken worden gebruikt. Deze stokken worden op verschillende manieren geplaatst, hetgeen niet van zoveel belang is, de hoofdzaak is, dat ze voldoende ver van elkaar af en goed vast in de grond staan. Sommige mensen zetten ze aan hokken, anderen weer schuin tegenover elkaar, terwijl ze ook veel op rechte rijen worden gezet. Rechte rijen is gemakkelijk, maar dan dient u er wel om te denken, dat de stokken diep genoeg in de grond komen zodat ze in de loop van de zomer niet kunnen omwaaien, want dan zijn de rampen niet te overzien. Deze stokken komen in de rij op een onderlinge afstand van zestig centimeter, terwijl de rijen onderling ruim één meter uit elkaar komen. De stokken mogen wel een lengte van twee meter hebben, doch langer is niet nodig. Om elke stok worden van de snijbonen vijf boontjes gelegd, maar van de slabonen kunnen dit er wel zeven zijn. Ze worden in een boogje om de stokken heen gelegd, ongeveer tien centimeter van de stokken af. Tussen de stokken kunnen verschillende vroege groenten uitgeplant worden, zodat deze ruimte niet onbenut behoeft te blijven.

Week4

Al naar het weer is, zullen hier verschillende werkzaamheden verricht moeten worden, zoals het uitdunnen van diverse uitgezaaide gewassen. Zomerbieten zullen bijvoorbeeld uitgedund moeten worden. Toch is veel uitdunnen van deze zomerbieten niet nodig, vijf centimeter ruimte op de rij is wel voldoende. Zomerbieten kunnen vroeg geoogst worden, en als u er nu steeds de grootste uithaalt voor het gebruik, krijgen de andere vanzelf meer ruimte en kunnen ze daardoor weer uitgroeien.

Knolselderie planten. Knolselderie moet op warmte uitgezaaid worden; dat kunt u in de tuin niet doen. De planten kunnen nu bij een kweker gekocht worden. Zet ze in vijftien centimeter diepe geultjes, de geultjes veertig centi­meter van elkaar, terwijl de planten in de geultjes op een onderlinge afstand van twintig centimeter komen te staan. In de loop van de zomer moet meer­malen vloeimest gegeven worden.

Bleekselderie uitplanten. Bleekselderie kan nu ook uitgeplant worden, doch deze moet nog meer ruimte hebben. De geultjes komen op een onderlinge afstand van zeventig centimeter, terwijl de plantjes in de rij op een afstand van dertig centimeter komen te staan.

Artisjokken uitplanten. De in het voorjaar van de oude planten afgehaalde jonge scheuten zullen nu in de potten, in de broeibak wel wortels gevormd hebben, zodat ze in de volle grond uitgeplant kunnen worden.

Augurken zaaien. Indien geen planten van een kweker gekocht worden kunnen nu augurken worden uitgezaaid. Ze hebben nogal wat ruimte en daar moet u dus rekening mee houden. Neemt u een bed van één m breed. In het midden komt dan één rij, terwijl op een onderlinge afstand zestig centimeter telkens drie zaadjes in drie centimeter diepe putjes worden gelegd. Zodra de plantjes opkomen en ze haar hartbladeren gevormd heb] kunnen de twee overtollige plantjes, indien ze alle drie opgekomen zijn, gesneden worden. Op natte gronden hebben augurken veel last van ziek Daarom is het gewenst op natte gronden wat rijshout te leggen, de rail kunnen daar overheen kruipen, waardoor ze niet op de natte grond komen te liggen, en ook niet zo spoedig ziek worden.

Werkzaamheden in april

April ’09 In de moestuin
Bron 'Van week tot week in eigen tuin' ; G.Kromdijk 1946/1972

In de moestuin beginnen we nu meer werk te krijgen. Immers, groenten die al eerder gezaaid zijn, komen nu boven de grond en moeten derhalve geregeld schoongehouden worden, terwijl ook voor opvolgende teelten gezorgd moet worden. De meeste groenten, zoals spinazie, raapstelen, sla, worteltjes, radijs, tuinbonen, erwten en peulen, kunnen nu voor de tweede of derde maal gezaaid worden. Natuurlijk gebruiken we nu niet meer de vroegste soorten, doch de volgsoorten, die over het algemeen een beetje ruimer gezaaid moeten worden. Later kunnen dan nog eens de zomersoorten gezaaid worden, die meestal nog een beetje meer ruimte nodig hebben. jonge groenten, die nu boven de grond uitkomen, zullen geschoffeld en gewied moeten worden. Het schoffelen doen we het liefst bij zonnig weer, het wieden kan het best bij een betrokken lucht geschieden, dan lijden de overblijvende groenteplantjes het minst. Mochten er al grote onkruiden tussen de groenten staan, dan zou met het optrekken van deze onkruiden ook de worteltjes van de groenten lostrekken. Dat kunt u voorkomen, door deze grote onkruiden niet los te trekken, maar met een mes juist even onder de grond af te snijden.
Peterselie zaaien.
Peterselie kan nu uitgezaaid worden. U heeft daarvan niet veel nodig, een rijtje van een paar meter is meestal wel voldoende. De zaden liggen lang in de grond, voordat ze ontkiemen, daarom verdient het aanbeveling het zaad eerst voor te kiemen. Legt u het zaad in een bakje met vochtig, wit duinzand en zet dit bakje een dag of tien op een vochtige warme plaats, daarna kan het uitgezaaid worden. De peterselie zal dan aanmerkelijk vroeger opkomen. Niet alleen dat het zaad fijn is, en u er dus niet veel van nodig heeft, doch het kruid kan ook verschillende malen in de zomer worden afgesneden, indien maar niet te kort wordt gesneden. Bovendien kan ook diverse malen gezaaid worden, zodat het mogelijk is, steeds over verse peterselie te beschikken.
Snijselderie.
De teelt van de snijselderie is vrijwel gelijk aan die van de peterselie. Tot juni kan om de drie weken een klein rijtje snijselderie uitgezaaid worden. In de eerste helft van juni kan dit nog voor wintergebruik gebeuren. U moet dan echter over een broeibakje beschikken, om ze daar in over te houden. Trouwens, peterselie kan ook de winter overgehouden worden, doch dan dient men de wortels in oktober op te nemen, waarna ze in een koude bak, vorstvrij de winter doorbrengen kunnen. Op die manier kunt u gedurende de winter ook over verse peterselie en snijselderie beschikken.
Aardappelen planten. De aller-vroegste aardappelen zitten al in de grond (Prior), nu kunnen de middelvroege soorten geplant worden. Voor het planten van de late aardappelen is het nog te vroeg (Texla resistent tegen aardappelmoeheid A. Weinig gevoelig voor schurft, bladrol- en Yn virus. Zeer hoge resistentie tegen phytophthora in loof en knol)

Reeds in maart hebt u erwten en peulen gezaaid, maar u kunt het nu nog eens doen. Met tuinbonen moet u niet te lang meer wachten. Indien tuinbonen na half april worden uitgezaaid, komt er door het warme weer over het algemeen niet veel meer van terecht.
Spinazie kan ook nog gezaaid worden, evenals raapstelen, radijs en worteltjes, terwijl sla om de drie weken, gedurende de gehele zomer wordt gezaaid. Voor spinazie moet u nu rond zaad hebben, dat schiet niet zo gauw door als scherp zaad. Er moet nu ook een beetje ruimer gezaaid worden, anders wordt de spinazie gauw ziek.
Bieten zaaien. Zowel zomer‑ en winterbieten kunnen nu gezaaid worden; voor winterbieten is het nog een beetje vroeg, maar het kan toch wel. De rijtjes komen op een onderlinge afstand van zo ongeveer twintig centimeter, terwijl de zaadjes in de rij op een afstand van tien centimeter komen. Dat lijkt een beetje ver van elkaar, doch elk zaadje bestaat eigenlijk weer uit drie zaadjes, zodat er telkens een drietal plantjes te voorschijn kan komen. Die behoeven we allemaal niet te houden, de overtollige plantjes kunnen, direct na het opkomen, worden weggetrokken. U moet er wel om denken, dat de penwortel recht naar beneden moet; indien die krom of gedraaid in de grond gaat, behoeft u niet veel van uw bieten te verwachten. De diepte waarop de zaden komen is zo ongeveer vijf centimeter, hetgeen ook afhankelijk is van de meerdere of mindere vochtigheid-toestand van de grond. Indien de grond erg droog is, is het beter te wachten totdat er een regenbui komt. Mocht dit te lang op zich laten wachten, dan schuift u met de handen de droge grond een weinig opzij, zodat het zaad in de vochtige aarde komt te liggen.
Rabarber oogsten. Van de Rabarber wordt nu ook buiten volop geoogst. Het zijn niet de dikke stelen zoals midden in de zomer, doch daarop behoeven we niet te wachten, dat is niet nodig. Natuurlijk worden bij het oogsten van Rabarber eerst de dikke stelen getrokken, de zwakkere krijgen dan gelegenheid om door te groeien, waarvan ze een dankbaar gebruik maken.
Winterwortels zaaien. Met het zaaien van de winterwortels kan nu een vang gemaakt worden. Haast is er niet bij, doch indien een mooi gewas gewenst wordt, verdient het toch aanbeveling, nu te zaaien. Kunnen zo worteltjes op bedden gezaaid worden, winterwortels worden alleen op rij gezaaid, anders komen ze veel te dicht op elkaar te staan, hetgeen vermeden moet worden. De rijen komen op een onderlinge afstand van dertig cm, zodat er gemakkelijk tussen te schoffelen is. Er moet op de rijen ook niet te dicht gezaaid worden, daar ze later behoorlijk ruimte nodig hebben. Ze moeten minstens op een onderlinge afstand van twintig centimeter komen te staan. In deze tijd van het jaar is de grond tamelijk droog en hard, daarom kan het wortelzaad beter eerst vierentwintig uur in water te weken gelegd worden. Daarna doet u het in een kistje met zanderige aarde, hetgeen op een warme, vochtige plaats moet staan. Zodra het zaad gaat ontkiemen, kan het uitgezaaid worden. Indien het droog weer is, kunnen vele zaden eerst geweekt worden. Vooral indien vroeg in het voorjaar gezaaid wordt, verdient het weken van zaden zeer zeker aanbeveling. U moet er echter altijd om denken, dat deze geweekte zaden in geen geval ondergeharkt mogen worden, daar anders bij het harken de kiemen verloren gaan. Daarom moeten de zaden met een laagje aarde, dat u er overheen kunt strooien, bedekt worden.
Erwterijs plaatsen. De erwten en peulen, die we de vorige maand hebben geplant en gezaaid, zullen nu wel zo ver zijn, dat we voor het rijshout moeten gaan zorgen. Te vroeg is niet nodig, want die stokken geven maar schaduw, echter niet te lang wachten, daar de erwten anders tegen de grond slaan. Als het gewas zo ongeveer tien centimeter hoog is, moet het rijshout aangebracht worden. Tegelijk met het steken van de rijzen moeten de erwten aangehoogd worden. Dat kunt u met de schoffel doen. Aan beide kanten komt er dan een aarden walletje van ongeveer tien centimeter hoog tegenaan te liggen. Daardoor hebben de erwten meer steun, en staan ze ook een weinig tegen de koude wind beschermd, hetgeen het gewas ten goede komt. Om de kleine plantjes het klimmen te vergemakkelijken, steekt u ook wat kleine takjes tussen de grote rijzen, waartegen ze dan de eerste tijd kunnen op­klimmen. Zo komen ze later vanzelf wel tegen de grote rijzen op.
Koolkragen aanleggen. In de tweede helft van april. en later, komen de beruchte koolvliegen uit de grond en leggen de eitjes, op verschillende planten tot de koolfamilie behorend. Indien u een tuin heeft op zware kleigrond, doet het insect minder kwaad dan op het zand, toch is het maar beter maat­regelen te nemen. Vooral de vroege bloemkool, die al op het land staat uitge­plant, heeft er veel van te lijden. Welnu, ter bestrijding van deze koolvliegen kunt u koolkragen aanleggen. die wel in de handel verkrijgbaar zijn. Deze koolkragen doen uitstekende diensten, maar ze moeten goed aangelegd wor­den, anders missen ze hun doel. De kraag moet goed tegen de stengel van de kool aansluiten, want indien er openingen zijn, of als er zand op de kragen ligt, legt de vlieg haar eitjes in de openingen of in het op de kraag liggende zand, waardoor de made dan haar weg wel weet te vinden. Koolkragen kan men zelf ook maken, doch ze kosten haast niets, zodat het de moeite niet loont er aan te beginnen.

Op Toene

Maandelijks verschijnt in maandblad Buurtvereniging “Ons Belang” (aangesloten de volkstuinvereniging) een stukje afkomstig van Lydia Becker(samen met haar man tuinder) over het wel en wee van de tuinders, teneinde op deze wijze mensen enthousiast te maken voor de moestuin, met als titel "Op Toene".
Ik heb haar toestemming het stukje op mijn weblog te plaatsen.

Op Toene in April
Vorig jaar rond deze tijd ontving ik een interessant krantenknipseltje uit de NRC van boerendochter Jacqueline v.d. Berg die vroeger een moestuintje had en nog steeds belangstelling heeft voor het tuingebeuren bij Ons Belang: " Aardappel die eerst hangt, groeit sneller", stond erboven (Ulrum, 4 april 2008 ) en het ging over een methode waarbij aardappelen in grote vierkante platte netten achter elkaar hangen om de groeitijd met ongeveer een week te bekorten. Aardappeltelers doen dit omdat ze de vroege oogst willen poten. Het proces zorgt ervoor dat de aardappels korte, stevige kiemen krijgen die niet in de grond afbreken. Gewoonlijk gaan hun aardappels begin maart de grond in. Maar dat kon in 2008 niet, doordat het de maanden ervoor te koud was. Volgens ]an Blitterswijk van aardappelteler De Rijnveld‑pieper heeft het latere planten geen gevolgen voor de oogst. "De maand april levert veel meer energie op clan de maand maart", legt hij uit. "Tien dagen in maart staan gelijk aan twee dagen in april. Dit verhaal komt goed overeen met wat de voorzitter dat jaar aangaf: Pootaardappelen na aanschaf thuis op een koele plaats (12‑15 graden) wegleggen tot ze kiemen. Daarna verder laten kiemen en afharden op een lichte plek. Dit om krachtige, niet al te kwetsbare kiemen/uitlopers te laten vormen. En clan begin april zo droog mogelijk in de grond. Vliesdoek erover beschermt tegen de voorjaarskou. Zet het doek wel goed vast met stenen of tegels, anders krijgt de wind er vat op en dan ben je het doek kwijt.
Met een beetje goed weer (geen nachtvorst) komen de aardappelplanten op die manier vroeger op dan normaal, hebben minder last van nachtvorst en kunnen ze al begin juli worden geoogst. Vroege aardappelrassen geven minder kans op Phytophtora en andere aardappeiziekten, waarover ik vorig jaar in het aprilnummer uitvoerig heb geschreven. Wie er als nieuw lid belang bij heeft om die tekst alsnog te ontvangen, kan zich telefonisch melden: 5349303. Als u een e-mailadres opgeeft, kan ik hem zelfs digitaal thuisbezorgen.
Maar eerst moet de grond worden voorbereid om zaden of pootgoed in ontvangst te nemen.
Het afgelopen jaar stond ik ook een poosje met een ervaren tuinder te praten terwijl hij rustig doorging met het omspitten van zijn landje. Ik keek intussen een beetje de kunst af want je kan er veel van leren als je iemand bezig ziet. Op die manier kom ik op de volgende Spitcursus voor degenen die het nog nooit eerder hebben gedaan: Eerst een mooie rechte lijn maken door de spade naast elkaar recht en diep de grond in te steken. Vervolgens nog een lijn op de afstand van de breedte van je spade. En dan de toekomstige geul, de zogenoemde spitvoor, even van zijn pruikje ontdoen: schep maar gewoon het bovenste dunne plakje grond eraf. Dat is vaak onkruid en gras en dat moet op zijn kop eerst die geul in, met wortels en al. De eerste rij heb je natuurlijk nog geen geultje waar het in kan en dan bewaar je het even tot je de eerste hebt gegraven. Daarna haal je met de spade steeds een plakje van de strook af en gooit dat bovenop het onkruid. Daarom moet die spitvoor niet breder zijn dan je spa, snap je? Zo werk je strookje voor strookje netjes het land af. Echt er komt een eind aan, al denk je tot halverwege van niet.
Heb je al mest beschikbaar? Dan scheelt het een heleboel krachtwerk als je een kruiwagen met mest in het pad zet, naast de plek waar je aan het spitten bent. ]e kunt het dan meteen in je geul verdelen en in de grond weg werken. Wat je vooral niet moet doen, is een wedstrijdje aan gaan wie het eerste zijn landje 'om heeft.' En daarvoor te grote hompen op je schop nemen. Je krijgt er een heleboel onnodige pijn van in je spieren omdat je boven je macht gaat werken en uiteindelijk ben je niet sneller klaar. Elke dag een beperkte hoeveelheid die je aankunt en tussendoor even op adem komen en een praatje maken met andere ijverige zwoegers is een beter idee. Daarom zie je ervaren tuinders na hun kwantum soms tevreden op een oude plastic tuinstoel zitten, die alleen maar op het landje staat omdat het thuis geen kijk meer was, maar waar je op toene nog best op kunt uitrusten, vooral na het spitten. En dan kun je gaan poten: Vroege Aardappels. Peulen en Tuinbonen ("olwieven tonen" zoals de heer Bossinga ze vorig jaar tegen mij noemde), allebei 'boerengroenten' die tegen vorst kunnen, zodat je ze als eerste groenten al in maart of april kunt zetten. En gaandeweg het seizoen de andere gewassen.
Zorg bovenal dat je er plezier in houdt en geen slaaf van je tuin wordt, "maar wees op je vierkante meter een vorst!‑ (Dirk Witte)

Lydia Becker

Phytophthora haardmeldingen in Nederland

Wilt u een overzicht van de actuele stand van Phytophthora haardmeldingen in Nederland?

http://www.dacom.nl/masterplan/index.php?pid=3

Werkzaamheden in maart

MAART week 2
Pootuien uitplanten. Pootuien moeten nu uitgeplant worden, dat zijn de bekende grote uien, die echter niet voor winterprovisie deugen ‑ daarvoor moet u de zaaiuien hebben. Voor het gebruik in het najaar en in de voorwinter, zijn de pootuien, dus de grote, zogenaamde Zwijndrechtse uien heel geschikt. Deze uien moeten in augustus uitgezaaid worden, en kunnen als we een zachte winter hebben, buiten in de volle grond wel overwinteren. Liefhebbers kunnen echter in deze tijd van het jaar veel beter planten kopen, de kwekers hebben er meer dan voldoende te koop. De rijen komen op een onderlinge afstand van ongeveer twintig centimeter, terwijl ze op de rij vijftien centimeter van elkaar komen te staan. Uien hebben een hekel aan verse stalmest, wel hebben ze veel mest nodig, maar geen verse. Ze kunnen daarom bet best gekweekt worden op land, dat een vorig jaar zwaar bemest werd. Er kan dan dit jaar met kunstmest volstaan worden.
Schorseneren zaaien. Die worden weinig door liefhebbers gekweekt, en toch is het een groente, die eigenlijk niet mag ontbreken. Er kan nu met het zaaien begonnen worden. U kunt ze het best op rijen zaaien; de rijen op een onderlinge afstand van vijftien centimeter.
MAART week 3
In het najaar kunnen al verschillende koolsoorten gezaaid worden, vooral sluitkoolsoorten en bloemkool lenen zich daar goed voor. Amateurs zaaien koolsoorten over het algemeen niet in het najaar, omdat ze geen bakken hebben om. ze over te houden. Dat is niet erg, deze planten ‑ weeuwen noemen de kwekers die in het najaar gezaaide planten ‑ kunnen nu bij de kwekers gekocht worden. Kool verlangt een goed bemeste grond; indien u aan een beetje oude bagger kunt komen, is dat goede bemesting. Koolsoorten moet u vooral niet te dicht op elkaar zetten, een onderlinge afstand van zestig tot zeventig centimeter is wel. gewenst. Er kan dus nu bloemkool, rode kool, witte‑ en savooiekool geplant worden, doch allemaal voor zomergebruik.
Sla zaaien. Sla kan nu uitgezaaid worden, vooral dunsel kan nu op een warm plekje uitgestrooid worden. Zaai dat dunsel dicht op elkaar, zo veel te gemakkelijker is het later te snijden. Strooi er een dun laagje aarde overheen, want slazaad is fijn, mag dus niet te diep onder de aarde zitten, juist even onder de aarde is al voldoende. Ook kropsla kan nu. uitgezaaid worden, dat kan breedwerpig op een bed, bijvoorbeeld tussen de zomerwortels, doch het kan ook op een klein hoekje, van bijvoorbeeld 66n vierkante meter. Later kunnen deze plantjes dan elders op een onderlinge afstand van vijfentwintig centimeter worden uitgeplant. Het breedwerpig zaaien op een groot bed, met de bedoeling de planten te laten staan, is voor amateurs niet aan te bevelen, het zaad is licht en daardoor moeilijk gelijk over het bed te verdelen.
Sjalotten uitplanten. In plaats van uien worden ook sjalotten gekweekt. Vooral op zandgronden, waar men over het algemeen niet zo veel succes heeft met uien, kunnen beter sjalotten geplant worden. De opbrengst van de sjalotten is over het algemeen behoorlijk, terwijl ze tot diep in het voorjaar bewaard kunnen worden, hetgeen ook van onschatbare waarde is. U behoeft voor het uitplanten niet de grootste sjalotten te bewaren, ook niet de kleinste, de gulden middenweg bewandelen is hier het beste. Zet ze op een onderlinge afstand van twintig centimeter in het vierkant, en daarbij vooral niet te diep. De bollen mogen niet helemaal onder de grond komen, in ieder geval moeten de neuzen erboven blijven. Op natte gronden is het zelfs al voldoende ze zo goed als boven op de grond te zetten. Sjalotten verdragen net zo min als uien of prei verse stalmest; houd daar dus rekening mee.
MAART week 4
Aardbeien planten. Hoewel aardbeien ook in augustus geplant kunnen worden, is maart het aangewezen tijdstip. In augustus geplant, doen ze het wel goed, doch op lichte zandgronden slaan ze niet zo gemakkelijk aan, vooral niet, indien we direct na het planten een droogteperiode treffen, wat natuurlijk heel goed mogelijk is. Als ze in augustus geplant worden, heeft men het voordeel, een volgende zomer reeds een aantal vruchten te oogsten, hetgeen men niet verwachten mag als ze in maart worden geplant. Het seizoen daarop, kunnen er dan echter volop vruchten geplukt worden.
Aardappelen uitplanten. Hoewel het nog vroeg genoeg is, kan nu toch al met het uitplanten van de vroeg te spruiten gelegde aardappelen begonnen worden. Indien de knollen niet te spruiten gelegd zijn, heeft het vroege planten niet veel zin. De aardappelen moeten voorzichtig vervoerd worden, zodat de spruiten niet afbreken, anders moeten er opnieuw spruiten in de grond ge­vormd worden, waardoor de vroege aardappelen niet vroeg meer zullen wor­den. Mocht u een plaats in de tuin hebben die goed beschut ligt, dan zouden ze daar geplant kunnen worden, doch het kan nu ook op het vrije veld. Na­tuurlijk is het voor het planten van de andere soorten nog te vroeg. Aard­appelen komen op een onderlinge afstand van veertig centimeter te staan. Sommige mensen zetten ze wel dichter op elkaar, maar het is beter dat niet te doen. De opbrengst wordt door het dichter planten heus niet groter. Zet ze ook vooral niet te diep, een diepte van twaalf centimeter is ruim voldoende.
Koolsoorten zaaien. Verschillende koolsoorten kunnen nu op een bedje uitgezaaid worden, vooral sluitkoolsoorten, zoals rode, savooie‑ en witte kool. Op een bedje van een vierkante meter kan een pakje zaad uitgestrooid worden. Na het zaaien moet u de zaden met een dun laagje aarde afdekken. Mochten er te veel planten opkomen, dan verdient het aanbeveling, de overtollige planten bijtijds weg te trekken, de overblijvende hebben dan wat meer ruimte. Ze blijven op een zaaibed staan, totdat ze op de voor hen bestemde plaats uitgezet kunnen worden. Op het zaaibed moeten we, zolang de planten daar blijven staan, het onkruid natuurlijk geregeld verwijderen.
Tuinbonen uitplanten. De tuinbonen die we in het broeibakje te kiemen hebben gelegd, kunnen nu wel zo ver zijn, dat ze in de volle grond uitgeplant kunnen worden. Vooraf moeten de planten goed afgehard zijn, moet het raam nacht en dag op lucht hebben gestaan, anders krijgen de bonen het te kwaad. Beter is het de ramen een paar dagen voor het planten weg te nemen, ze kunnen dan nog beter tegen de koude. Zulke te kiemen gelegde bonen hebben lange penwortels, welke voor het planten gedeeltelijk verwijderd moeten worden. Meestal is het voldoende, indien er met een platte schop even onderdoor gestoken wordt. U licht dus met een platte schop het hele gevalletje in een paar keer uit de bak, dan zijn de lange penwortels er gelijk af. Het uitplanten kan op verschillende manieren geschieden. In den regel worden ze op dubbele rijen gezet, hetgeen ook het meest aan te bevelen is. Deze dubbele rijen komen op een onderlinge afstand van vijftien centimeter, terwijl de tuinbonen op deze rijen eveneens op vijftien centimeter afstand komen te staan. Deze dubbele rijen komen op een onderlinge afstand van tachtig centimeter tot een meter. Dat lijkt een hele ruimte, doch ze hebben die toch wel nodig. Tussen de rijen kunnen echter verschillende groentesoorten uitgezaaid worden, vooral sla, raapstelen en spinazie zijn hiervoor geschikt. Tuinbonen zaaien. Gelijk met het planten kunnen ook bonen uitgezaaid worden, die geven dan een mooie opvolging. Grote bonen of tuinbonen kunnen vooraf geweekt worden, bij andere bonen mag u dat nooit doen, want die zouden in de grond gaan rotten. Laat ze vierentwintig uur in een emmer water staan, daarna kunnen ze uitgepoot worden. Over het algemeen worden grote bonen echter meestal eerst in een bakje te kiemen gelegd, daar uitgeplante bonen over het algemeen meer geven dan de uitgezaaide. Niettemin worden tuinbonen voor de tweede maal ook veel uitgezaaid. U kunt ze dan op dezelfde afstanden zaaien, die voor het uitplanten zijn opgegeven. Er zijn tegenwoordig ook lage soorten in de handel, die natuurlijk veel dichter op elkaar gezet kunnen worden.
MAART week 5
De strijd tegen het onkruid begint hoe langer hoe meer uw aandacht en uw tijd te vergen, verwaarloos uw groenten niet, u heeft ze veel te hard nodig. Veel groenten die uitgezaaid zijn, vooral spinazie en raapstelen, die nu al boven de grond kunnen staan, moeten nu geschoffeld worden, indien ze op rijtjes gezaaid zijn. Mocht u echter breedwerpig uitgezaaid hebben, dan is wieden nu noodzakelijk, anders eet u straks spinazie met onkruid.
Sla uitplanten. Wel is er sla in de tuin uitgezaaid, doch de plantjes zijn nog niet zo ver in ontwikkeling, dat ze nu al uitgeplant kunnen worden. Kwekers hebben echter in het najaar al uitgezaaid, en hebben nu mooie plantjes staan. U moet weeuwen hebben, dat zijn planten die in het najaar uitgezaaid zijn; voor het uitplanten van voorjaarszaailingen ‑ dat zijn vrijsters ‑ is het nog een beetje te vroeg. Sla verlangt een voedzame, goed vochtopgevende grond, gedijt het best op een zwarte humusrijke grond. U moet ze op een onderlinge afstand van dertig centimeter zetten. Ze behoeven niet speciaal op een bedje uitgeplant te worden, ze kunnen ook langs de randen van de paden gezet worden.
Erwten zaaien. Erwten en peulen moeten nu uitgezaaid worden. De zaden kunnen eerst ook in water geweekt worden. We zaaien twee rijen naast elkaar, elk op een onderlinge afstand van zo ongeveer tien centimeter, waartussen dan later de rijzen kunnen komen. Die rijzen moeten niet direct gezet worden; die geven in deze tijd van het jaar nog te veel schaduw, waardoor de grond maar onnodig afgekoeld wordt. De zaden komen in vijf centimeter diepe geultjes te liggen, op een onderlinge afstand van ongeveer drie centimeter. De rijen komen op een onderlinge afstand van een meter. Tussen deze rijen kunnen verschillende vroege groenten uitgezaaid worden. Erwten uitplanten. Erwten en peulen, die we in het broeibakje te kiemen hebben gelegd, kunnen uitgeplant worden, indien ze voldoende zijn gehard. De penwortels moeten eveneens verwijderd worden, net als bij de tuinbonen. Er worden drie plantjes bij elkaar op een polletje gezet, terwijl de polletjes op een onderlinge afstand van acht centimeter komen te staan. Tegelijk met het uitplanten van de peulen, kunnen ook een paar rijen gezaaid worden. De rijen moeten in de richting oost‑west worden aangelegd.

Groenten en aardbeien beschermen tegen nachtvorst. Men kan groenten en aardbeien niet alleen vervroegen door ze af te dekken met glasplaten en met plastic, doch men kan ze ook beschermen tegen nachtvorst. Vooral in maart kan men bloemkoolplanten beschermen met bloempotten en diezelfde potten kan men gebruiken om er de dahlia's mee te bedekken in mei; dan kan het soms zo zijn, dat ze ongedekt bevriezen. Om groenten te vervroegen door middel van plastic en glas, heeft de zaadhandel allerlei modellen.

Bron 'Van week tot week in eigen tuin' ; G.Kromdijk 1946/1972